انفجار آماری لینوکس؛ گذار از مرز ده درصد در بازار دسکتاپ

اگر یک روز مهمان یک انجمن قدیمی لینوکسی شوید، حتماً یک نفر پیدا می‌شود که با لبخندی نیمه‌طعنه‌آمیز بگوید: «امسال، بالاخره، سال لینوکس است.» این جمله آن‌قدر تکرار شده که به یک شوخی داخلی جامعه متن‌باز تبدیل شده؛ وعده‌ای که از اوایل دهه‌ی ۲۰۰۰ هر سال داده شده و هیچ‌وقت به‌طور کامل محقق نشده است.

اما این بار، رقم‌ها دارند چیز دیگری می‌گویند.

عددی که نمی‌شود نادیده گرفتش

طبق داده‌های تازه‌ی StatCounter، سهم لینوکس از بازار سیستم‌عامل‌های دسکتاپ در ایالات متحده در عرض تنها دو ماه سه‌برابر شده و برای اولین بار در تاریخ این آمارگیری از مرز ۱۰ درصد عبور کرده و به رقم ۱۱.۸۷ درصد رسیده است.

برای این‌که بدانید این عدد چقدر بزرگ است، کافی است روند چند ماه اخیر را ببینید:

برای چند دهه، سهم لینوکس در دسکتاپ عملاً روی همان مرز ۳ درصد یخ زده بود؛ رقمی که بیشتر وسط شوخی‌های جامعه فناوری بود تا یک روند واقعی. حالا همان عدد در طول چند هفته بیش از سه‌برابر شده است.

اگر یادتان باشد، همین‌جا حدود یک سال پیش خبر عبور لینوکس از مرز ۵ درصد در بازار دسکتاپ آمریکا را هم پوشش داده بودیم؛ رکوردی که در آن زمان «تاریخی» خوانده شد. حالا آن رکورد قدیمی، در قیاس با رقم امروز، دیگر چندان چشمگیر به‌نظر نمی‌رسد.

لینوکس امروز در کنار رقبا کجا می‌ایستد؟

برای این‌که تصویر کامل‌تری داشته باشید: طبق گزارش StatCounter، ویندوز همچنان با فاصله زیاد حدود ۵۶ درصد بازار آمریکا را در اختیار دارد. سهم اپل هم اگر نسخه‌های مختلف macOS را با هم جمع بزنیم، در حدود ۳۰ درصد است. لینوکس با نزدیک به ۱۲ درصد، دیگر یک حاشیه کوچک در گوشه نمودار نیست؛ رقمی است که خودش را به چشم می‌آورد.

این جهش از کجا آمده؟

سؤال اصلی همین‌جاست: چه اتفاقی افتاده که یک روند سه‌دهه‌ای راکد، ناگهان این‌طور شتاب گرفته؟ خود StatCounter دلیل مشخصی اعلام نکرده، اما چند نظریه روی میز است:

۱. خستگی جمعی از ویندوز. فشار مایکروسافت برای تزریق Copilot به هر گوشه‌ی سیستم‌عامل، حجم بالای تبلیغات داخل ویندوز ۱۱، و نیاز سخت‌افزاری سنگین‌تر ویندوز ۱۱، کاربران بیشتری را به فکر گزینه‌های جایگزین انداخته. در همین حال، توزیع‌های امروزی لینوکس — از جمله توزیع‌های گیمینگ‌محور مثل Bazzite — نصب و استفاده را به‌قدری ساده کرده‌اند که دیگر نیازی به دانش فنی عمیق نیست.

۲. کارایی بهتر روی سخت‌افزار قدیمی. با گران‌تر شدن قیمت حافظه، بسیاری از کاربران، رایانه‌های قدیمی‌تر یا کم‌حافظه‌تر خود را با نصب لینوکس دوباره قابل استفاده کرده‌اند؛ کاری که با ویندوز ۱۱ به این سادگی ممکن نیست.

۳. بازی کردن روی لینوکس. هرچند دلیل مستقیم این عدد خاص نیست، اما نمی‌شود این زمینه‌ی رشد را نادیده گرفت: طبق آخرین آمار فروشگاه استیم، سهم لینوکس در میان بازیکنان (که بخش زیادی از آن به لطف SteamOS و هندهلد Steam Deck رقم می‌خورد) در ماه‌های اخیر نوسان‌های صعودی چشمگیری داشته و چندین‌بار رکورد تاریخی خودش را شکسته. این فضا، حال‌وهوای عمومی مثبتی برای لینوکس ساخته که می‌تواند در تصمیم کاربران معمولی هم بی‌تأثیر نباشد.

اما… محتاط باشیم

هر رسانه‌ی مسئولی این‌جا باید یک قدم عقب بایستد و بپرسد: آیا این عدد واقعاً همان چیزی است که به‌نظر می‌رسد؟

چند نکته احتیاط‌آمیز وجود دارد:

• این جهش فقط در داده‌های آمریکا دیده شده و در نقاط دیگر جهان هنوز تکرار نشده.
• برخی منابع دیگر، مثل ابزارهای ردیابی ترافیک وب‌سایت‌های دولتی آمریکا، همین میزان رشد را ثبت نکرده‌اند.
• یک فرضیه جدی‌تر این است که بخشی از این رشد ممکن است ناشی از فعالیت ربات‌ها و عامل‌های هوش مصنوعی باشد که روی سرورهای مبتنی بر لینوکس اجرا می‌شوند و هنگام مرور و جمع‌آوری اطلاعات از وب، به‌عنوان «کاربر لینوکسی» در آمار این‌چنین ابزارهایی ثبت می‌شوند. از آن‌جا که StatCounter داده‌هایش را از بازدید وب‌سایت‌ها جمع می‌کند نه از فروش دستگاه‌ها، چنین خطای آماری کاملاً محتمل است.

به‌عبارت دیگر: بخشی از این رشد احتمالاً واقعی و بخشی دیگر ممکن است نویز آماری باشد. زمان و داده‌های ماه‌های آینده مشخص خواهند کرد کدام‌یک درست است.

واکنش مایکروسافت

جالب این‌جاست که مایکروسافت هم گویا این علائم را جدی گرفته. طبق گزارش‌ها، یکی از اولویت‌های شرکت برای باقی‌مانده سال ۲۰۲۶، بهینه‌سازی ویندوز برای اجرای روان‌تر روی رایانه‌های با حافظه محدود (به‌ویژه سیستم‌های ۸ گیگابایتی) است؛ اقدامی که می‌تواند واکنشی مستقیم به همین موج نارضایتی و کوچ به سمت لینوکس باشد.

بالاخره امسال سال لینوکس است یا نه؟

شاید هنوز زود باشد که با قطعیت بگوییم سال لینوکس بالاخره فرا رسیده. رشد آماری ممکن است در ماه‌های آینده تعدیل شود، همان‌طور که چند بار در گذشته هم اتفاق افتاده. اما یک چیز مسلم است: بعد از دهه‌ها که لینوکس دسکتاپ را «فقط برای علاقه‌مندان و برنامه‌نویسان» می‌دانستند، برای اولین‌بار عددها هم دارند از این تغییر نگرش حرف می‌زنند.

شاید امسال واقعاً سال لینوکس باشد. یا شاید فقط یک جهش موقتی دیگر در نموداری باشد که هر چند سال یک‌بار همه را هیجان‌زده می‌کند و بعد دوباره آرام می‌گیرد. در هر صورت، برای جامعه‌ی لینوکس‌فارسی هم، این رقم به‌تنهایی خبر خوبی است.

منابع:

• Hold up. Is the year of Linux actually happening? — PCWorld
• آمار سهم بازار سیستم‌عامل‌های دسکتاپ — StatCounter
• عبور لینوکس از مرز ۵ درصد بازار دسکتاپ آمریکا — ايتنا